Shivaji Maharaj : मंडळी, सध्या कर्नाटक आणि महाराष्ट्रातील राजकारण पुन्हा एकदा एका मुद्द्यावरून तापले आहे: छत्रपती शिवाजी महाराजांचा अपमान!
कर्नाटकातल्या बंगळूर मेट्रो स्टेशनला असलेले ‘शिवाजीनगर’ हे नाव बदलून ते ‘सेंट मेरी’ करण्याचा घाट कर्नाटकचे मुख्यमंत्री सिद्धारमय्या घालत असल्याची बातमी आहे. साहजिकच आहे, महाराष्ट्रात या निर्णयावर संतापाची लाट उसळली आहे.
कर्नाटकात काँग्रेसचे सरकार आहे आणि म्हणूनच भाजपने थेट काँग्रेसला विचारले आहे: “नामांतरामुळे महाराजांचा अवमान होतोय, यावर तुमची जीभ गप्प का?”
वावडं नेमकं कशाचं? आधी धडे वगळले, आता नाव हटवलं!
हा काही पहिलाच प्रसंग नाही. याआधी २०२० मध्ये तत्कालीन येडियुरप्पा सरकारने इयत्ता नववीच्या अभ्यासक्रमातून महाराजांना वगळण्याचा निर्णय घेतला होता.
एक साधा प्रश्न पडतो: कर्नाटकला छत्रपती शिवाजी महाराजांचे एवढे वावडं का आहे?
एकीकडे संपूर्ण देश महाराजांना वंदन करतो, तर दुसरीकडे कर्नाटकात आधी महाराजांवरचे धडे वगळणं, आणि आता स्टेशनवरून त्यांचं नाव हटवून सेंट मेरी असं नामांतर करणं… हे कशामुळे?
या सगळ्यामागचं मूळ कारण आहे: छत्रपती शिवाजी महाराजांनी आखलेली ‘दक्षिण दिग्विजय मोहीम’.
इतिहास काय सांगतो? दक्षिण दिग्विजय मोहीम
राज्याभिषेक झाल्यावर महाराजांनी स्वराज्याचा विस्तार करण्यासाठी एक दीर्घ मोहीम आखली— ती म्हणजे दक्षिण दिग्विजय मोहीम. या मोहिमेची काही प्रमुख कारणे होती:
- वारसा आणि जहागीर: महाराजांचे बालपण काही काळ बंगळूरमध्ये गेले होते. त्यांचे वडील शहाजी महाराजांची जहागीर कर्नाटकात होती, जी त्यांचे सावत्र बंधू व्यंकोजी राजे सांभाळत होते.
- दूरदृष्टी: उत्तरेतून मुघलांनी आक्रमण केले, तर स्वराज्याची पाळेमुळे दक्षिणेत खोलवर पसरलेली असावी, असे महाराजांना वाटत होते.
- रयतेचा त्राता: कर्नाटकात तेव्हा आदिलशहाची सत्ता होती आणि त्याच्या पठाण सरदारांकडून तिथल्या रयतेला मोठा त्रास होत होता. आदिलशहाचा बंदोबस्त करणे आवश्यक होते.
- व्यंकोजी राजेंना सामील करणे: व्यंकोजी राजेंना समजावून स्वराज्यात सामील करणे, हाही एक महत्त्वाचा हेतू होता.
मोहिमेची तयारी: या मोहिमेसाठी महाराजांनी कमालीची गुप्तता पाळली. सोबत २० हजार घोडदळ, ४० हजार पायदळ, मोठा खजिना आणि अनुभवी सरदार घेतले. गोवळकोंड्याच्या कुतुबशहाने महाराजांना मदत केली. तह झाला— कुतुबशाहीच्या हद्दीतील मोहिमेचा खर्च त्यांनी उचलला, तसेच तोफखाना आणि मोठे सैन्यही दिले.
मोहिमेचा परिणाम:
- महाराजांनी जिंजी, वेल्लोर यांसारखे महत्त्वाचे किल्ले जिंकले आणि नंतर ते कर्नाटकाकडे वळाले.
- व्यंकोजी राजेंवर हल्ला करून त्यांचा पराभव केला आणि शेवटी तह झाला.
- जवळपास दीड वर्ष चाललेल्या या मोहिमेत महाराजांनी स्वराज्याच्या दुपटीहून जास्त मुलूख मिळवला. याच प्रदेशाला पुढे ‘जिंजीचे राज्य’ म्हणून ओळखले गेले.
- या मोहिमेमुळे जिंजीसारखा किल्ला जिंकला गेला, जो पुढे संभाजी महाराजांच्या मृत्यूनंतर राजाराम महाराजांना स्वराज्याची राजधानी म्हणून उपयोगात आला.
कर्नाटकच्या लोकांमध्ये मत्सर का?
इतिहास इतका उज्ज्वल असतानाही, कर्नाटकातील काही लोकांमध्ये आणि राजकीय वर्तुळात महाराजांबद्दल राग किंवा नकारात्मक भावना का आहे?
याचे मुख्य कारण ऐतिहासिक गैरसमज आणि राजकारण आहे:
- मराठा आक्रमक: कर्नाटकी लोकांना शिवाजी महाराज हे मराठा शासक वाटतात, ज्यांनी सतराव्या आणि अठराव्या शतकात कर्नाटकावर अनेकदा हल्ले केले आणि लूट केली (ज्याला ते ‘लूट’ म्हणतात).
- नकारात्मक धारणा: कर्नाटकी जनतेचा असा समज आहे की, या मोहिमांमध्ये मंदिरांचे नुकसान झाले, सामान्य लोकांवर अत्याचार झाले, शेतकऱ्यांची लूट झाली आणि त्यामुळे तिथली अर्थव्यवस्था उद्वस्त झाली. (जेव्हा की महाराजांनी जिथे जिथे राज्य केले, तिथे शांतता आणि सुव्यवस्था प्रस्थापित केली होती.)
- द्वेषाचे राजकारण: या आक्रमणांच्या आठवणी आणि गैरसमजांचा वापर कर्नाटकातील सत्ताधारी किंवा विरोधी पक्ष महाराष्ट्राचा द्वेष करणारे राजकारण खेळण्यासाठी नेहमी करतात.
या सगळ्यामुळेच, छत्रपती शिवाजी महाराजांनी दिलेल्या न्यायाची आठवण म्हणून जिथे राणी मल्लाबाई देसाई यांनी महाराजांचे शिल्प बनवले होते, त्याच कर्नाटकाच्या भूमीत आज महाराजांबद्दल नकारात्मकता आहे.
प्रश्न आजही कायम आहे: महाराष्ट्राच्या स्वाभिमानाचं प्रतीक असलेल्या महाराजांच्या नावाशी खेळणं, हे राजकारण योग्य आहे का? आणि महाराष्ट्रातील राजकीय पक्ष यावर काय भूमिका घेणार?
