Free Ration Scheme : भारत सरकारने गरीब आणि निम्न-मध्यमवर्गीय कुटुंबांना दिलासा देण्यासाठी रेशन वितरण प्रणालीत मोठा बदल केला आहे. नोव्हेंबर २०२५ पासून लागू झालेल्या या नव्या व्यवस्थेनुसार, आता पात्र कुटुंबांना दर तीन महिन्यांतून एकदा संपूर्ण रेशन मोफत दिले जाईल. या निर्णयामुळे वितरणात पारदर्शकता वाढेल आणि भ्रष्टाचार व गैरप्रकारांवर नियंत्रण मिळवणे शक्य होईल. डिजिटल इंडिया मिशन अंतर्गत सुरू केलेली ही व्यवस्था अन्न सुरक्षा प्रणालीला अधिक बळकटी देईल.
योजनेतील प्रमुख बदल आणि महत्त्वाचे मुद्दे
- त्रैमासिक वितरण: केंद्र सरकारने मासिक रेशन वितरणाऐवजी आता ते त्रैमासिक (दर तीन महिन्यांनी) देण्याचा निर्णय घेतला आहे.
- एकत्रित रेशन: पात्र कुटुंबांना एकाच वेळी तीन महिन्यांचे रेशन— गहू, तांदूळ, डाळी, तेल आणि भरड धान्य— दिले जाईल. यामुळे लाभार्थ्यांची रेशन केंद्रावर वारंवार जाण्याची गैरसोय दूर होईल.
- ई-केवायसी अनिवार्य: सर्व लाभार्थ्यांसाठी ई-केवायसी आणि बायोमेट्रिक पडताळणी (Verification) करणे अनिवार्य आहे. पडताळणी पूर्ण न झाल्यास रेशन कार्ड तात्पुरते निलंबित केले जाऊ शकते.
‘एक राष्ट्र, एक रेशन कार्ड’ (One Nation, One Ration Card)
- ’वन नेशन, वन राशन कार्ड’ योजना आता संपूर्ण देशभरात पूर्णपणे लागू झाली आहे.
- यामुळे कोणताही लाभार्थी देशातील कोणत्याही राज्यातून आपले रेशन घेऊ शकेल. याचा सर्वाधिक फायदा स्थलांतरित मजूर आणि नोकरदार कुटुंबांना मिळेल.
योजनेची मुख्य वैशिष्ट्ये आणि फायदे
- लागू होण्याची तारीख: ही नवीन प्रणाली १० ऑक्टोबर २०२५ पासून प्रभावी झाली आहे.
- थेट आर्थिक मदत: यासोबतच सरकार दरमहा ₹१,००० ची आर्थिक मदत थेट लाभ हस्तांतरणाद्वारे (DBT) देणार आहे.
- वेळेची बचत: त्रैमासिक वितरणामुळे लाभार्थ्यांना आता दर महिन्याला रांगेत उभे राहण्याची गरज राहणार नाही, ज्यामुळे वेळ आणि प्रवास खर्च वाचेल.
- पारदर्शकता: ई-केवायसी आणि डिजिटल पडताळणीमुळे बनावट रेशन कार्ड ओळखता येतील आणि केवळ गरजू व पात्र कुटुंबांनाच धान्य मिळेल.
- अतिरिक्त पोषण: लाभार्थ्यांना आता अतिरिक्त पोषण सामग्री (उदा. भरड धान्य, डाळी आणि तेल) देखील उपलब्ध करून दिली जाईल, ज्यामुळे कुपोषण रोखण्यास मदत होईल.
पात्रता आणि आवश्यक कागदपत्रे
- पात्रता: या योजनेचा लाभ फक्त भारतीय नागरिक असलेल्या आणि ज्यांचे वार्षिक उत्पन्न राज्य सरकारने निश्चित केलेल्या मर्यादेत आहे, अशा कुटुंबांनाच मिळेल.
- आवश्यक कागदपत्रे: आधार कार्ड, निवासाचा पुरावा, पासपोर्ट आकाराचा फोटो, बँक खाते तपशील (DBT साठी) आणि मोबाईल नंबर (OTP पडताळणीसाठी).
ई-केवायसी प्रक्रिया पूर्ण करण्याची पद्धत
ई-केवायसी प्रक्रिया पूर्ण करण्यासाठी खालील पायऱ्या वापरा:
- तुमच्या राज्याच्या अन्न व नागरिक पुरवठा विभागाच्या वेबसाइटवर जा.
- “Ration Card e-KYC” किंवा “Online Verification” पर्याय निवडा.
- राशन कार्ड आणि आधार क्रमांक प्रविष्ट करा.
- मोबाईलवर आलेला OTP टाकून प्रक्रिया पूर्ण करा.
सरकारचे आवाहन: सर्व लाभार्थ्यांनी वेळेवर ई-केवायसी पूर्ण करावी, जेणेकरून पुढील वितरणात कोणताही अडथळा येणार नाही.
